• slider1.jpg

O mieście i gminie

 

Stary Sącz położony jest w Polsce południowej w samym centrum Kotliny Sądeckiej - Beskidu Sądeckiego. W wyniku przeprowadzonej reformy samorządowej od stycznia 1999 roku Gmina Stary Sącz należy do nowego, samorządowego województwa małopolskiego z siedzibą w Krakowie, zaś stolica dotychczasowego województwa - miasto Nowy Sącz stało się siedzibą powiatu nowosądeckiego. Gmina graniczy od zachodu z malowniczo położonymi gminami Łącko i Podegrodzie, od północnego-zachodu z gminą Nowy Sącz, od południa z gminą Rytro i od wschodu – gminą Nawojowa.

Stary Sącz stanowi doskonały punkt wypadowy w jego atrakcyjne zakątki. Atrakcyjność tę dodatkowo wzmacnia położenie dolinne u zbiegu Popradu i Dunajca. Każda z dolin wymienionych rzek prowadzi w inny rejon atrakcyjnego turystycznie Beskidu Sądeckiego i tej części kraju. Dolina Popradu wiedzie przez Rytro, Piwniczną ku Muszynie i Krynicy, znanym polskim uzdrowiskom podczas gdy dolina Dunajca kieruje turystę przez Łącko w stronę majestatycznych i groźnych Tatr. Przedtem jednak, na południe od Starego Sącza rozciągają się masywy pasm: Radziejowej i Jaworzyny Krynickiej, przez które wiedzie główny, grzbietowy szlak beskidzki wędrówek górskich. Piękne góry, te bliższe i te dalsze, wartkie rzeki i potoki, bujna i niepospolita roślinność, bogactwo świata zwierząt,urocze miasteczka i zadbane wsie, bogactwo wód mineralnych i przyjazne człowiekowi cechy klimatu, bogactwo dziedzictwa kultury materialnej, ważkie imprezy kulturalne, życzliwość i pogoda ducha mieszkańców, - wszystko to razem sprawia, że Stary Sącz i jego okolica posiadają rzadko spotykane warunki, umożliwiające i uzasadniające upatrywanie w turystyce i wypoczynku, istotnego czynnika rozwoju gospodarczego skali lokalnej .

Powierzchnia gminy i użytkowanie terenu

Gmina obejmuje 15 sołectw. Największą osadą i jedynym miastem jest Stary Sącz. Ponadto w skład Gminy wchodzą następujące sołectwa: Barcice, Barcice Dolne, Gaboń-Praczka, Gołkowice Dolne, Gołkowice Górne, Łazy Biegonickie, Moszczenica Niżna, Moszczenica Wyżna, Mostki, Myślec, Popowice, Przysietnica, Skrudzina, Wola Krogulecka.

Ludność gminy

W Gminie Stary Sącz na dzień 3 stycznia 2013 roku zameldowanych było ogółem 23422 mieszkańców, w mieście Starym Sączu 9120, natomiast poza miastem 14302.

Klimat

Ziemię sądecką cechują raczej zróżnicowane warunki klimatyczne, występują tu długie zimy, duże opady i silnie wiatry. Klimat na terenie samej Kotliny Sądeckiej jest nieco łagodniejszy. Średnia temperatura roczna waha się w granicach 5-8°C. Pierwsze przymrozki obserwuje się już w trzeciej dekadzie września, ostatnie przymrozki mają miejsce jeszcze do połowy maja. Największą ilość opadów obserwuje się w miesiącu lipcu (ok. 110-130 mm opadów).

Lasy

Powierzchnia lasów na terenie Miasta i Gminy Stary Sącz wynosi 4 143 ha w tym lasy indywidualnych właścicieli zajmują 1 158 ha, natomiast lasy mienia komunalnego 346 ha. Lesistość Gminy Stary Sącz wynosi 45,63% i jest stosunkowo niska w porównaniu z Gminami ościennymi. Oprócz charakterystycznych dla piętra regla dolnego lasów jodłowych, jodłowo-bukowych i bukowych, możemy tutaj zaobserwować duże fragmenty gęstych lasów liściastych z występującymi w nich dębami i dużą ilością lip, typowych dla piętra pogórza. Można także zaobserwować różnorodność gatunkową roślin i zwierząt. Żyją tu wilki, rysie i niedźwiedzie. Wszystkie lasy zaliczają się do lasów ochronnych i dlatego oprócz podstawowej funkcji, którą jest produkcja surowca drzewnego spełniają również ważne funkcje wodochronne, glebochronne i krajobrazowe. Największe znaczenie dla miasta Stary Sącz ma las komunalny, który ze względu na bliskie położenie, a także dogodną sieć dróg jest chętnie i licznie odwiedzany przez mieszkańców miasta. Na powierzchnię lasów komunalnych składa się 8 kompleksów, które na podstawie rozpoznania charakterystyki terenu oraz kierunków frekwencji, jak również wykorzystania lasów dla celów wypoczynkowych, zdrowotnych i kulturalnych społeczeństwa sklasyfikowano pod względem przydatności do wypoczynku w trzech grupach, tj. I – najbardziej atrakcyjne, II – średnio atrakcyjne, III – nieatrakcyjne. Na szczególną uwagę zasługuje grupa I, do której zaliczono tzw. Miejską Górę i oddział 16 nad Popradem obejmujący najbardziej atrakcyjne tereny wypoczynkowe odznaczające się bliskością względem osiedli mieszkaniowych, dobrą komunikacją z miastem, malowniczym ukształtowaniem rzeźby terenu, pięknem krajobrazu, dużą czystością drzewostanów starszych klas wieku, bez gęstych podrostów i podszytów. Grupa ta ściśle współgra z zielenią miejską, uzupełniając śródmiejskie zadrzewienia, skwery i zieleńce, które zajmują pow. ok. 8 ha wpływając bardzo korzystnie na oblicze miasta i na poprawę jego walorów estetycznych. Natomiast tereny położone w obrębie wideł Dunajca i Popradu jak również w obrębie osiedla Cyganowice i Lipie, charakteryzujące się średnią atrakcyjnością dla wypoczynku poprzez działania zmierzające do przebudowy istniejących drzewostanów, jak również rekreacyjne zagospodarowanie stawów, w ostatnich latach zyskują na znaczeniu i cieszą się coraz większym zainteresowaniem mieszkańców Starego Sącza i okolic. Lasy komunalne miasta Starego Sącza w całości znajdują się w otulinie Popradzkiego Parku Krajobrazowego i zaliczone są do lasów ochronnych, których celem jest zaspokajanie potrzeb zdrowotnych i wypoczynkowych mieszkańców przy równoczesnym wytwarzaniu produktów leśnych, przede wszystkim surowca drzewnego.

Rolnictwo

Rolnictwo w Gminie Stary Sącz charakteryzuje się małą powierzchnią gospodarstw oraz znacznym ich rozdrobnieniem. Najliczniejszą grupę (43,8%) stanowią gospodarstwa małe o powierzchni od 2-5 ha, równie liczną grupę (36,1%) stanowią gospodarstwa bardzo małe o powierzchni od 1-2 ha, zaś gospodarstwa średnie (od 5-7 ha) stanowią jedynie 20,1% ogólnej liczby gospodarstw. O charakterze rolnictwa na terenie gminy przesądza jej górzyste położenie, a co za tym idzie – duże różnice wysokości, duże nachylenie stoków, niska wartość użytków rolnych i niesprzyjające warunki przyrodnicze. Blisko 23% gruntów ornych położonych jest na glebach V i VI klasy bonitacyjnej, 62,4% gruntów położona jest na glebach klasy IV. 98,6 % użytków rolnych na terenie gminy należy do rolników indywidualnych, pozostałe 1,4% stanowią użytki rolne będące własnością komunalną, lasów państwowych i skarbu państwa.

Komunikacja zbiorowa

Gmina ma dobrze rozwiniętą komunikację lokalną. Górzysty charakter terenu powoduje, że najbardziej ekonomicznym transportem jest transport drogowy. Miasto Stary Sącz jest ważnym węzłem komunikacyjnym szczególnie komunikacji autobusowej. Ruch pasażerski na terenie Gminy odsługiwany jest przez PKS Nowy Sącz, Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Sp. z o.o. Nowy Sącz oraz przewodzików prywatnych. Przez teren Gminy przebiega linia kolejowa łącząca Kraków, Tarnów, Nowy Sącz, Muszynę, Krynicę Zdrój, na Słowację i południe Europy.

Historia

Przeszłość Starego Sącza sięga czasów zamierzchłych, pierwszego okresu naszej państwowości. Niektórzy powstanie Sącza przypisują jeszcze czasom Bolesława Chrobrego. Nie jest to pozbawione podstaw, bowiem wzdłuż Dunajca i Popradu prowadziła najłatwiejsza droga na Węgry i dalej na Południe Europy. Poprad bowiem przez przebicie się z południa na północ przez łuk Karpat stworzył dogodną drogę. Na tym szlaku do dnia dzisiejszego zachowały się takie strażnice ja Melsztyn, Czchów, Wytrzyszczka, Rytro, Muszyna i dalsze na terenie Słowacji. Pierwszą historyczną datą na jaką zwykł się powoływać Stary Sącz to rok 1257 (chociaż były i wcześniejsze), w którym to książę krakowsko – sandomierski Bolesław zwany Wstydliwym jako zastaw za posag wniesiony do Polski przez księżniczkę węgierską Kingę, zapisał jej Ziemię Sądecką obejmującą tereny w trójkącie: Biecz – Limanowa – Podoliniec (już na dzisiejszej Słowacji). Właśnie tu w centralnym miejscu trójkąta na dogodnym szlaku handlowym, po drodze do rodzinnych Węgier – Pani tych ziem Kunegunda lokuje dwa klasztory o regule franciszkańskiej męski i żeński (o regule Św. Klary). Od tego momentu Stary Sącz staje się ważnym ośrodkiem na tej niezbyt gęsto zaludnionej połaci Rzeczpospolitej. Jako miasto znajdujące się pod jurysdykcją klasztoru, żyło i rozwijało się u jego boku, przeżywało wzloty i upadki, cierpiało najazdy Tatarów i innych nacji, a także wojny domowe. Po aneksji dokonanej przez Austrię w r. 1770 i przyłączeniu Starego Sącza do tej monarchii, decyzją ówczesnego cesarza Józefa II odebrano Klaryskom władztwo nad miastem i okolicznymi wsiami. W 1782r. kasacji uległy również oba klasztory franciszkańskie. Męski klasztor już nigdy nie podniósł się. Klaryski przetrwały do dnia dzisiejszego. Mimo grabieżczej działalności, jakiej poddany został klasztor i przyległa świątynia, zachowały się w nich ogromne skarby kultury od średniowiecza po czasy współczesne.  

Ważniejsze daty historyczne z przeszłości miasta:

1257 r. Bolesław Wstydliwy oddaje Kindze Ziemię Sądecką w wieczyste posiadanie

1279 r. Kinga przybywa do Starego Sącza; fundacja klasztoru Franciszkanów

1280 r. Fundacja klasztoru Klarysek

1289 r. Kinga składa profesję zakonną

1292 r. Śmierć Kingi

1332 r. Przebudowa kościoła w stylu gotyckim i poświęcenie Trójcy Świętej

1629 r. Rozpoczęcie procesu beatyfikacyjnego

1604 r. Budowa zespołu klasztornego przez Jana di Simoni

1683 r. Jan III Sobieski po wiktorii wiedeńskiej spotyka się w Starym Sączu z żoną Marysienką

1690 r. Beatyfikacja Kingi

1795 r. Wielki pożar miasta

1815 r. Kasata obu klasztorów franciszkańskich

1876 r. Budowa linii kolejowej Tarnów – Leluchów

1903 r. Powstanie seminarium nauczycielskiego

1910 r. Włączenie samodzielnej gminy Neüdorfel (Podmajerz) do miasta

1948 r. Powstanie Towarzystwa Miłośników Starego Sącza

1954 r. Uznanie centrum Starego Sącza za historyczny zabytek urbanistyczny

1954 r. Otwarcie Muzeum Regionalnego (Dom na Dołkach)

1970 r. Stary Sącz Mistrzem Gospodarności w PRL

1990 r. Pierwsze wybory do rad gmin w III RP

1999 r. Jan Paweł II kanonizuje Kingę (największe zgromadzenie w dziejach Sądecczyzny)

2002 r. Pierwsze bezpośrednie wybory burmistrza w III RP